Wislawa Szymborska

szymborska foto

LËVDATË PËR OPINIONIN E KEQ NDAJ VETES

Qifti nuk ka asgjë për t’u qortuar.
Skrupujt janë të huaj për panterën.
Piranatë s’kanë asnjë dyshim për aktet që bëjnë.
Gjarpri me zile e pranon veten pa rezerva.

Askush nuk ka parë një çakall të penduar.
Karkaleci, krokodili, krimbi dhe zekthi
rrojnë mirë ashtu siç rrojnë dhe janë shumë të kënaqur.

Zemra e një balene peshon njëqind kilogramë,
por nga një pikëpamje tjetër është fort e lehtë.

Po ç’ka më kafshërore
se ndërgjegjja e qetë
mbi planetin e tretë të Diellit?

 

VIETNAM

Si quhesh ti grua?
– Nuk e di.
Ku dhe kur ke lindur?
– Nuk e di.
Përse e ke hapur këtë gropë?
– Nuk e di.
Për sa kohë ke ndenjur e fshehur?
– Nuk e di.
Përse e kafshove dorën që të zgjata?
– Nuk e di.
E di që kemi ardhur të të ndihmojmë?
– Nuk e di.
Me cilën palë je?
– Nuk e di.
Në luftë duhet të jesh o me njërën palë o me tjetrën.
– Nuk e di.
Po fshati yt a ekziston akoma?
– Nuk e di.
Fëmijët e tu janë këta?
– Të mitë.

 

TË VERBRIT

Një poet u lexon vjershat e tij të verbërve.
Nuk e kish menduar se do ishte kaq e vështirë.
Zëri i dridhet.
I dridhen duart.

E ndien sesi çdo fjali
i nënshtrohet provës së territ.
Vjersha duhet t’ia dalë mbanë vetë,
pa drita, pa ngjyra.

Eksperiment i rrezikshëm për yjet e poezisë,
agu, ylberi, paqëndrueshmëria e reve,
ndriçimi i neonave, drita e hënës,
shkëlqimi i argjendtë i peshkut në ujë,
fluturimi i heshtur i shkabës në lartësi.

Poeti lexon – është tepër vonë për të mos lexuar –
një fëmijë me bluzë të verdhë në një livadh të gjelbër,
të panumërtat çati të kuqe në fund të luginës,
vorbulla e numrave mbi fanellat e lojtarëve,
një grua pafundësisht e zhveshur nga e çara e një porte.

Do të donte të heshtte – por është e pamundur –
shenjtorët rreshtuar mbi portikun e katedrales,
nojmat e lamtumirës këmbyer nga dritarja e një treni,
xhamat e mikroskopit, afet e një unaze,
kinemaja, pasqyrat, portretet në album.

Por të verbrit janë shumë të sjellshëm,
gjithë takt dhe zemërgjerë.
Dëgjojnë, buzëqeshin dhe duartrokasin.

Madje njëri prej tyre i afrohet poetit
me një libër në dorë të hapur së prapthi
për t’i kërkuar një autograf të padukshëm.

 

FOTOGRAFIA E PARË E HITLERIT

Ç’është ky bebe i veshur me këmishkë?
Është Adolfi i vogël, pinjolli i familjes Hitler!
Ndoshta do të bëhet doktor në drejtësi?
A ndoshta tenor në Operan e Vjenës?
E kujt është kjo doçkë, ky vesh i lezetshëm?
I kujt ky bark i vogël plot qumësht, ende nuk dihet:
i një tipografi, një mjeku, një tregtari, një prifti?
Deri ku do të shkojnë këto këmbka, deri ku?
Në kopsht, në shkollë, në zyrë, në martesën
ndoshta me vajzën e kryebashkiakut?

Oh bebja im, engjëlli im, gjëçka ime, rrezja e diellit.
Kur erdhi në këtë botë para një viti,
shenjat nuk munguan në qiell e në tokë:
dielli pranveror, barbarozët në dritare,
organoja në oborr,
një profeci ogurmirë në një letër ngjyrë rozë,
pak para lindjes, ëndrra profetike e së ëmës:
një pëllumb në ëndërr – lajm i gëzuar
ta kapësh – bujtësi i pritur prej kohësh do të vijë.
Tak, tak, ç’është, është zemra e vogël e Adolfit që rreh.

Gjiri, pelenat, grykashka, stringla,
Foshnja, lavdi Zotit, luaj vendit, qenka mirë,
u ngjan prindërve, maçokut në kanistër,
fëmijëve të gjithë albumeve të tjerë familjarë.
Jo, jo, nuk do zëmë të qajmë tani,
zoti fotograf nën çarçafin e zi do bëjë klik-klak.
Atelieri Klinger, Grabenstrasse Braunau,
Braunau është qytet i vogël por i denjë për respekt,
me ndërmarrje serioze, komshij të ndershëm,
me aromë brumi të ardhur dhe sapuni të zi.
Nuk dëgjohen lehjet e qenve dhe as hapat e fatit.
Mësuesi i historisë liron jakën
dhe gogësin i përkulur mbi fletore.

 

FUND DHE FILLIM

Mbas çdo lufte
duhet që dikush të pastrojë.
Sepse sadopak rregull
nuk mund të vihet vetvetiu.

Duhet që dikush të shtyjë gërmadhat
deri në anë të rrugëve,
që të mund të kalojnë
qerret me kufoma.

Duhet që dikush të zhytet
në kërrlë e në hirna,
në sustat e kanapeve,
në ciflat e xhamit
dhe zhelet e përgjakura.

Duhet që dikush të mbartë traun
që do mbajë murin.
Dikush duhet të zëvendësojë xhamin
dhe të futë dyert në mentesha.

E gjitha kjo nuk është fotozhenike
dhe zgjat me vjet.
Të gjitha kamerat tashmë janë nisur
drejt një lufte tjetër.

Duhen përsëri
ura dhe stacione.
Mëngët do jenë bërë fërtele
nga të përveshurit.

Dikujt, me një fshesë në dorë,
i kujtohet ende si ishte.
Dikush tjetër dëgjon
duke bërë “po” me kokën që e ka akoma.
Por krejt pranë këtyre të dyve
zënë të shfaqen ca të tjerë
që nga këto histori bezdisen.

Herë-herë dikush tjetër
zhvarros që poshtë një gëmushe
argumente të gërryer nga ndryshku
dhe i hedh mbi një pirg mbeturinash.

Ata që e dinë
Përse-në dhe si-në
së shpejti do t’u lënë vendin
atyre që nuk dinë edhe aq.
Pastaj atyre që dinë akoma më pak.
Dhe, së fundi, asgjë.

Në barin që do mbulojë
shkaqet dhe pasojat
duhet që dikush të shtrihet
dhe me një kalli mes dhëmbëve
të vështrojë retë.

 

FËMIJËT E EPOKËS

Ne jemi fëmijët e epokës,
epoka është politike.

Të gjitha të tuat, tonat, tuajat
aktivitete të përditshme a të përnatshme
janë aktivitete politike.

Do apo s’do
genet e tu kanë një të kaluar politike
lëkura jote një ngjyrë politike
sytë e tu një aspekt politik.

Fjalët e tua kanë një jehonë
heshtjet e tua një domethënie
sidoqoftë politike.

Edhe nëpër fusha dhe pyje
ti bën hapa politikë
mbi një bazë politike.

Dhe politike janë edhe poezitë apolitike,
atje lart ndiçon hëna
që nuk është më një objekt hënor.
Të jesh a të mos jesh, është çështja.
Çfarë çështje?, përgjigju mik i dashur.
Një çështje politike.

Ti madje s’ke as nevojë të jesh njeri
për të fituar rëndësi politike.
Të mjafton të jesh naftë,
prodhim i ushqyeshëm apo edhe lëndë e riciklueshme.

Qoftë edhe një tryezë negociatash
për formën e së cilës kanë debatuar me muaj:
në ç’tryezë, rrumbullake apo katrore,
duhet të diskutojmë për jetën dhe vdekjen?

Ndërkohë njerëzit vdisnin,
kafshët ngordhnin,
shtëpitë digjeshin
dhe fushat mbusheshin me driza
si në epokat e qëmotshme
dhe më pak politike.

 

Përkthyer nga Alket Çani